Naar aanleiding van de eerste aflevering van de NPO-documentaire Van Boerenkool tot Kurkuma plaatste ik op Facebook de vraag wat mensen in mijn netwerk van de uitzending vonden. Eén reactie bleef hangen. Boven het bericht stond één woord: “Jammer.” Dat woord vat voor mij veel samen. Niet omdat de documentaire geen mooie momenten had. Die waren er zeker. Maar wel omdat Ayurveda opnieuw vooral werd bekeken door een westerse bril. Alsof alleen de moderne westerse wetenschap mag bepalen wat kennis is.
Juist daarom is deze documentaire een goede aanleiding om het gesprek te verdiepen. Ayurveda is geen verzameling losse tips over kurkuma, yoga en dosha-testjes. Het is ook geen snelle wellnessmethode. Ayurveda is een compleet gezondheidssysteem met een eigen manier van observeren, redeneren en toetsen. Die benadering is niet hetzelfde als de huidige evidence-based medicine. Maar dat betekent niet dat Ayurveda onwetenschappelijk is. Het werkt vooral experience-based, observation-based en reasoning-based. Met andere woorden: vanuit ervaring, nauwkeurige waarneming, logica en praktijktoetsing.
In de klassieke Ayurvedische en Indiase kennistradities bestaat daarvoor het begrip Pramāṇa. Dat betekent: geldige middelen om tot betrouwbare kennis te komen. Denk aan directe waarneming, logische gevolgtrekking, betrouwbare overdracht en Yukti: het vermogen om meerdere oorzaken tegelijk te begrijpen. Dat laatste is heel belangrijk. Ayurveda kijkt niet naar één losse klacht of oorzaak, maar naar het geheel. Naar voeding, spijsvertering, slaap, stress, leefstijl, constitutie, seizoen, emoties en omgeving. Dat is geen vage of onwetenschappelijke manier van denken. Veeleer is het een geavanceerde manier van systeemdenken.
Daarom wringt het wanneer Ayurveda in de documentaire vooral langs één westerse meetlat wordt gelegd. Natuurlijk zijn moderne wetenschap, veiligheid en goed onderzoek belangrijk. Zeker bij kruiden, behandelingen en medische claims. Maar een eerlijke beoordeling begint met begrijpen wat Ayurveda zelf onder kennis, gezondheid en oorzaak-gevolg verstaat. Anders blijft er vooral culturele bias over: het idee dat “wij” in het Westen het patent hebben op wetenschap. En precies daar zit voor mij het “jammer”. De documentaire had niet minder kritisch hoeven zijn. Wel beter geïnformeerd, ruimer en nieuwsgieriger.
Lees hier een uitgebreide reflectie bij dit artikeltje:
