AyurvedaKrant-Plus Abonnement
Een belangrijke vraag in Ayurveda: is kaas gezond? In Nederland regeert Koning Kaas onbetwist. Overal ter wereld waar je komt, vind je varianten van de beroemde Hollandse kaas, vooral Gouda. Maar hoe heeft kaas zo’n sterke positie verworven, zowel nationaal als internationaal? Dit is het verhaal van een oer-Hollands product dat niet alleen geliefd is om zijn smaak, maar ook zijn keerzijde kent voor het menselijk lichaam. Aan het eind geven we bovendien een recept voor paneer, een verse kaas uit de Indiase keuken.
Wat zegt Ayurveda over kaas?
Kaas en Ayurveda – dat is een onderwerp waar je diep op in kunt gaan. Volgens de klassieke Ayurveda-teksten vallen alle zuivelproducten onder een apart hoofdstuk, inclusief kaas. In Ayurveda heet dit product echter paneer, een verse, jonge kaas die je direct na het maken eet – en het is bijzonder smakelijk!
Melk staat in Ayurveda bekend als zwaar verteerbaar, en dat geldt ook voor veel afgeleide zuivelproducten (met uitzondering van traditionele karnemelk, takra). Kaas valt dus ook in de categorie “zwaar”, of zelfs “zeer zwaar”. Het is bovendien compact, stevig, traag, en stabiel – Kapha eigenschappen die, hoewel positief, alleen in kleine hoeveelheden goed voor je kunnen zijn.
Kaas in kleine hoeveelheden
Zelfs als je kaas met mate eet, moet je spijsvertering (bekend als agni in Ayurveda) goed werken om het te kunnen verwerken. Verse kaas zoals paneer heeft een zoete smaak, maar gerijpte kazen zoals jonge, belegen en oude kaas zijn zuur van smaak door het fermentatieproces. Ayurveda waarschuwt dat deze producten moeilijk te verteren zijn en op de lange termijn problemen kunnen veroorzaken, vooral als ze in overmaat worden gegeten. Kaas verstoort bij langdurig gebruik zelfs het bloed, wat kan leiden tot gezondheidsproblemen. Zware voeding wordt in Ayurveda ook wel ‘machtig’ genoemd, en dat geldt zeker voor kaas – vooral de meer geconcentreerde vormen, zoals in kaasfondue. De Ayurveda-aanpak? Eet kaas met mate en zorg ervoor dat je spijsvertering krachtig genoeg is om het te verwerken. Als je toch kaas wilt eten, kies dan bij voorkeur voor lichtere soorten, zoals paneer.
Problemen met slijmvorming door kaas?
Heb je vaak last van een verstopte neus of veel slijmvorming? Probeer eens een tijdje koeienkaas te laten staan en vervang het door geitenkaas. Veel mensen merken dat hun neusklachten verbeteren door deze overstap. Zelf merk ik bijvoorbeeld meteen dat mijn neus de dag na het eten van koemelkkaas verstopt zit. Geitenkaas is lichter verteerbaar en veroorzaakt minder slijmvorming. Het is interessant om te weten dat Ayurveda al duizenden jaren geleden de eigenschappen van verschillende soorten zuivel – van koe, geit, schaap, en zelfs kameel en olifant – nauwkeurig heeft beschreven.
Ayurveda-kaas: een moderne twist
Onlangs is er in Nederland een zogenaamde Ayurveda-kaas op de markt gebracht, waarin ayurvedische kruiden zijn verwerkt. Deze kaas is gemaakt in Alkmaar, maar hoewel er kruiden zijn toegevoegd om de verteerbaarheid te verbeteren, blijft het feit dat kaas in de Ayurveda als ‘zwaar’ wordt beschouwd. Ook hier geldt: consumeer het met mate en alleen als je spijsvertering sterk genoeg is.
Er zijn ook andere kaassoorten verrijkt met kruiden zoals komijn, kruidnagel of fenegriek. Deze kruiden helpen weliswaar bij de spijsvertering, maar veranderen niets aan de fundamentele eigenschappen van kaas, die moeilijk te verteren blijft.
De zuivel- en kaaslobby: een machtige industrie
In de moderne voedingsindustrie speelt de voedingslobby een grote rol. Bedrijven investeren veel geld in de promotie van hun producten, waarbij ze vaak wijzen op vermeende gezondheidsvoordelen. Hoewel kaas een natuurlijk product is, blijft het vanuit ayurvedisch perspectief een moeilijk verteerbaar product. Kaas is vet, compact en gefermenteerd, eigenschappen die het lichaam zwaar belasten als het niet goed verteerd wordt. De zuivelindustrie benadrukt deze nadelen echter niet in hun marketing.
Ayurveda leert ons al duizenden jaren dat melk en kaas zwaar te verteren zijn. Kaas is bovendien een winstgevend product geworden, omdat het een manier is om overtollige melkproductie om te zetten in een langer houdbaar product. Maar de vraag blijft: kunnen we het goed verteren?
Ayurveda’s zuivelchecklist
- Melk: Zwaar verteerbaar, maar kan voedzaam zijn als het op de juiste manier wordt genuttigd.
- Karnemelk: De traditionele variant is licht en helpt bij spijsverteringsproblemen.
- Boter: Voedzaam, maar bij overmatig gebruik kan het de lichaamskanalen verstoppen.
- Ghee: Een van de beste vetten volgens Ayurveda, bevordert een goede gezondheid.
- Yoghurt: Moet met mate worden geconsumeerd, vooral als het buiten koud is, want het kan de kanalen in het lichaam verstoppen.
- Kaas: Zeer zwaar verteerbaar, kan slijmvorming veroorzaken en bij langdurig gebruik het bloed verstoren.
Ayurveda: is kaas gezond? De macht van Koning Kaas
Verslaving aan kaas: een wetenschappelijk feit
Kaas heeft een sterke aantrekkingskracht op veel mensen, en dat is niet zonder reden. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat kaas caseïne bevat, een eiwit dat qua structuur lijkt op morfine en een vergelijkbaar verslavend effect op de hersenen heeft. Dr. Neal Barnard stelt zelfs dat kaas “zuivelcrack” genoemd kan worden, omdat het dezelfde reacties in het brein oproept als drugs.
De natuurlijke aantrekkingskracht van vet en zoet
Volgens Ayurveda is het normaal dat mensen zich aangetrokken voelen tot zoete en vette producten. Deze voedingsstoffen bevatten de elementen Aarde en Water, die essentieel zijn voor het opbouwen en onderhouden van ons lichaam. Onze hersenen zijn van nature ingesteld om deze voedingsstoffen te willen, maar het is belangrijk dat we kiezen voor hoogwaardige varianten die goed verteerbaar zijn.
Ayurveda adviseert om altijd bewuste keuzes te maken als het gaat om zoet en vet voedsel. Hoewel kaas verleidelijk is, is het belangrijk dat we de controle houden en het alleen eten als we het goed kunnen verteren.
Recept voor paneer
Paneer is een verse kaas die in de Ayurveda wordt aanbevolen vanwege de lichte en niet-gefermenteerde eigenschappen. Paneer smelt niet bij verhitting en is veelzijdig in de keuken. Hier is hoe je het maakt:
Ingrediënten:
- 2 liter volle melk
- ½ liter yoghurt (of 4 theelepels citroensap)
Bereiding:
- Spoel een grote pan af met koud water om te voorkomen dat de melk aan de bodem blijft kleven. Giet de melk in de pan en breng deze langzaam aan de kook, terwijl je af en toe roert.
- Bereid een zeef voor door deze met een kaasdoek of schone droogdoek te bekleden en zet deze boven een schaal om de wei op te vangen.
- Zodra de melk kookt, voeg je de yoghurt toe. Laat de melk opnieuw aan de kook komen zonder te veel te roeren. Je zult zien dat de paneer begint te scheiden van de geelgroene wei. Als de wei niet helder genoeg is, voeg dan nog een beetje yoghurt toe.
- Wanneer de scheiding compleet is, giet de inhoud van de pan in de zeef en laat de paneer minstens een uur uitlekken.
