Ayurveda en ecoliberalisme

Het nieuwe boek van Kees Klomp: leven in dienst van het leven

In zijn nieuwste boek Ecoliberalisme: Een veranderverhaal over ware vrijheid pleit econoom en betekenisdenker Kees Klomp voor een radicale omslag in ons denken over economie, samenleving en vrijheid. Hij stelt dat we pas echt vrij zijn wanneer we leven in harmonie met de ecologische systemen die ons dragen. Het neoliberale model heeft ons losgemaakt van die natuurlijke basis, met destructieve gevolgen voor mens en planeet. Ecoliberalisme biedt een alternatief: een economie waarin ecologie het uitgangspunt is – en waarin het ondersteunen van het leven zelf weer centraal staat. Deze visie vertoont opvallende parallellen met de eeuwenoude principes van Ayurveda. Kees Klomp is mede geïnspireerd door het boeddhisme, waar Ayurveda filosofisch gezien diepgaand mee verbonden is.

Roep om verandering – waar Ayurveda en ecoliberalisme elkaar zoouden kunnen ontmoeten

Onze tijd roept om verandering. De klimaatcrisis, de toenemende mentale uitputting en de sociale ongelijkheid vragen om een radicaal ander perspectief. In zijn boek Ecoliberalisme laat Kees Klomp zien dat een leefbare toekomst alleen mogelijk is als we de economie opnieuw inrichten op basis van ecologische principes. Daarbij schuift hij een kernvraag naar voren: wat betekent het om mens te zijn?

Vanuit Ayurveda – de wetenschap van het leven – is deze vraag al duizenden jaren leidend. Ayurveda biedt niet alleen een systeem om gezondheid te behouden, maar een blauwdruk om werkelijk in afstemming met het leven te staan. Het Sanskrietwoord ‘Ayurveda’ betekent letterlijk ‘kennis van het leven’ (ayush = leven, veda = kennis). En precies dáár raken de werelden van Klomp en Ayurveda elkaar.

Dharma en dharana: het leven ondersteunen

In de Ayurvedische filosofie zijn vier doelen van het leven leidend: Dharma, Artha, Kama en Moksha. Deze vier pijlers vormen samen een betekenisvol bestaan. Dharma betekent het volgen van je pad en het vervullen van je rol als mens, in harmonie met de natuur. Het is verwant aan wat Klomp omschrijft als “leven in afstemming met de ecologische realiteit.”

Daarbij is Dharana – het ondersteunen of dragen van het leven – onlosmakelijk verbonden. Het Sanskrietwoord Ayushverwijst naar de kracht die leven mogelijk maakt. Regeneratie, zoals Klomp dat beschrijft, is in Ayurveda dus niets nieuws: het is het fundament van dharma. Leven is pas écht waardevol als het bijdraagt aan méér leven. Regeneratie is de natuurlijke uitdrukking van dharma.

Artha: middelen in dienst van het leven

In het huidige economische systeem is welvaart een doel op zich geworden. Kees Klomp laat in zijn boek zien hoe de economie los is geraakt van ecologie, en hoe dit leidt tot uitputting, destructie en zinloosheid. Ayurveda herkent deze verstoring en biedt een ander perspectief: Artha – materiële middelen – zijn belangrijk, maar alleen wanneer ze in dienst staan van dharma.

We hebben middelen nodig om gezond, veilig en in rust te leven. Maar zodra deze middelen ons leven gaan overheersen, ontstaan onbalans en ziekte. Als economie de natuur probeert te beheersen, verliezen we de essentie van welzijn. Volgens Ayurveda moet artha ondersteund worden door de wetten van ayush – niet andersom.

Kama: van begeerte naar betekenisvol genot

Als de economie zich loszingt van ecologie, ontstaat een cultuur van overconsumptie. We worden aangestuurd door begeerte in plaats van behoefte. Ayurveda maakt hierin een helder onderscheid: Kama staat voor wensvervulling en plezier, maar alleen wanneer die voortkomt uit innerlijke balans. Genot zonder afstemming leidt tot verslaving, leegte en lijden.

Klomp wijst op hetzelfde fenomeen: “We hebben alles, maar voelen niets.” Ayurveda leert dat écht geluk voortkomt uit sattva – helderheid, verbinding en eenvoud. Alleen wanneer kama in balans is met dharma en artha, ontstaat sukha – echt geluk, dat niet van spullen afhangt, maar van betekenis.

Moksha: de vervulling van mens-zijn

In de Ayurvedische traditie is het hoogste levensdoel Moksha: innerlijke vrijheid, zelfrealisatie, en het doorbreken van de cyclus van lijden. Dit is geen abstract concept, maar een concreet pad van bewustwording, mededogen en verbinding met de natuur. Klomp noemt dit “de terugkeer naar de ware aard van het mens-zijn”.

Zodra we weer beseffen dat we aardebewoners zijn – geen consumenten, maar deel van een groter web van leven – ontstaat ruimte voor bevrijding. Niet alleen van economische druk, maar ook van mentale last. Ayurveda en ecoliberalisme ontmoeten elkaar in dit punt: echte vrijheid is alleen mogelijk als we leven in afstemming met álle levensvormen.

Ayurveda als blauwdruk voor regeneratie

In Ecoliberalisme stelt Klomp dat we opnieuw moeten leren denken als “bewoners van de Aarde”. Ayurveda leert ons precies dat. Het lichaam als ecosysteem, het leven als cyclus, en gezondheid als harmonie tussen mens en omgeving. In dit model is geen plaats voor eindeloze groei, maar wél voor regeneratie, ritme en rust.

Regeneratieve landbouw is daar een mooi voorbeeld van: de bodem wordt niet uitgeput, maar gevoed. Hetzelfde geldt voor ons lichaam en geest. Voeding, ritme, adem, slaap en stilte zijn geen luxe, maar essentiële bronnen van ayush – levensenergie. Zo wordt Ayurveda een praktische handleiding voor een regeneratieve samenleving.

Slotgedachte: terug naar betekenis

De Ayurvedische sutra uit Vagbhata’s Sutrasthana is glashelder:

“Ayuh kamayamanena dharmartha sukha sadhanam, Ayurvedopadesheshu vidheyah param adarah.”
“Wie het leven waardeert als pad naar dharma, middelen, geluk en bevrijding, dient zich toe te wijden aan de kennis van Ayurveda.”

We staan op een kruispunt. De weg vooruit vraagt niet om méér technologie of méér consumptie, maar om een herwaardering van het leven zelf. Ayurveda biedt de kennis, ecoliberalisme de taal van deze tijd. Samen vormen ze een nieuwe basis voor waarachtig leven. Daarin kán meer technologie echter zeker wel een – dienende – rol spelen. ARTHA in dienst van DHARMA! Daar gaat het dan om, volgens Ayurveda én volgens Kees Klomp.

Bronnen

• Klomp, K. (2025). Ecoliberalisme: Een veranderverhaal over ware vrijheid. De Geus.
• Lad, V. (2002). Textbook of Ayurveda, Vol. 1 & 2. Ayurvedic Press.
• Vaghbata. Ashtanga Hridaya, Sutrasthana Hoofdstuk 3 (vert. Sharma, 2010).
• Satchidananda, S. (2018). The Essence of Yoga and Ayurveda. Integral Yoga Publications.